12 Angry Men Film İncelemesi

 SENARYO - ANLATIM DİLİ ve KURGU - SÜRE KULLANIMI/SÜRÜKLEYİCİLİK - DUYGU ve ETKİLEYİCİLİK HAKKINDA;

Sidney Lumet'in yönetmenlik kariyerinin ilk uzun metrajlı filmi olan 12 Angry Men, Reginald Rose'un 1954 tarihli televizyon oyunundan uyarlanmıştır. McCarthy Dönemi'ndeki Amerikan jüri sisteminin bir eleştirisi niteliği taşıyan film, "makul şüphe temelinde" cinayetle suçlanan bir gencin mahkumiyeti/beraatini tartışan on iki kişilik bir jürinin hikayesini anlatmaktadır. Jüri üyeleri arasındaki anlaşmazlık ve çatışma, onları kendi ahlaklarını ve değerlerini sorgulamaya zorlar.

Literatüre Guilty/Not Guilty kavramlarını da soktuğunu söylemek mümkün.

Toplum/sürü psikolojisine göre hareket etme, ahlâk kavramı, makul şüphe kavramı ve bu kavramın dayandığı temeller, toplum-insan sosyolojisi/psikolojisi ve daha birçok farklı konuya tek bir filmde değinilmiştir. Sadece değinmekle de kalınmamış bu konular muazzam bir şekilde işlenmiştir.

Büyük çoğunluğu(neredeyse tamamı) tek bir mekanda hatta tek bir masanın etrafında çekilmiş bir film olmasına rağmen tüm ön yargılarınızı bırakıp mutlaka izlemeniz gereken muhteşem bir şaheser.

Her bir oyuncunun ayrı ayrı yıldızlaştığı, sürükleyiciliği çok farklı bir boyuta taşınmış, filmi izlerken zamanın nasıl geçtiğini asla anlamayacağınız, her detayı çok ince düşünülmüş ve neredeyse her sahnesinde muazzam detaylara yer verilmiş bir başyapıt.

Filmi bir kez izledikten sonra ikinci kez izlenemeyecek tarzda bir film olduğunu anlayacaksınız ancak filmi farklı zamanlarda ve belli aralıklarla yeniden izlemekten kendinizi alıkoyamayacaksınız.

Olay örgüsü ve filmin sonunu öğrendikten sonra bu tarz bir filmden ikinci izleyişte aynı tadı alamam diye düşünebilirsiniz ancak birkaç sene arayla izlerseniz her seferinde ağzınıza balı sürmeyi başaran nadir filmlerden birisi. 3-4 defa izledim hiçbirinde bir gram sıkılma yada niye tekrar izliyorum hissine kapılma olmadı.

Her repliği ezbere bildiğim halde her defasında hayran kaldım...

Çekildiği yıl, yönetmenin ilk filmi oluşu, tek mekan ve siyah beyaz oluşu düşündüğünde hem döneminin çok ötesinde hem de gelmiş geçmiş en iyi filmlerden birisi.

OYUNCULUKLAR HAKKINDA;

İnanılmaz bir senaryo ve kurguya sahip bu filmin esas adamı olarak (8 numaralı Juri Üyesi) Henry Fonda (aynı zamanda Rose ile birlikte filmi de yapımcılığını üstlenmiştir) yer almaktadır.

Diğer oyuncular çoğunlukla pek de popüler/bilindik olmayan isimlerden seçilmiş hatta yanlış bilmiyorsam tiyatro oyuncusu birçoğu. Yani 12 kişinin 12'sini de dönemin en iyi oyuncularından seçmiş olsalar bu kadar iyi bir iş çıkmazdı ortaya diye düşünüyorum. İşin sırrı tam da bu aslında. Yani bilindik isimler yerine no name isimler seçilerek onları hiç tanımadan, filmin ilerleyişi ile onlar hakkında yavaş yavaş bilgi sahibi olmamızı istemiş ve bizi içine çekmek istemiş yönetmen ve senarist. Ve bunu da harika bir şekilde yapmış. Zaten böylesine bir tek mekan ve siyah-beyaz filmin seneler geçmesine rağmen hâlâ zirvelerde yer almasının en büyük sebebi senaryosu ve bir diğeri ise oyunculuk performansı.

# JÜRİ ÜYELERİ #

Martin Balsam - Jüri #1

John Fiedler - Jüri #2

Lee J. Cobb - Jüri #3

E.G. Marshall - Jüri #4

Jack Klugman - Jüri #5

Edward Binns - Jüri #6

Jack Warden - Jüri #7

Henry Fonda - Jüri #8

Joseph Sweeney - Jüri #9

Ed Begley - Jüri #10

George Voskovec - Jüri #11

Robert Webber - Jüri #12

12 ANGRY MEN GİRİŞ (AÇILIŞ) SAHNESİNİN YORUMLANMASI VE ANALİZİ (SPOİLER İÇERİR)

Filmin ilk saniyelerinde ekranda bizi karşılayan dev sütunları görüyoruz. Aşağıdan yukarıya doğru bir çekim tekniği ile binanın ne kadar büyük ve kudretli bir yapıya sahip olduğu bize gösterilmek istenmiş.

Hemen sonrasında ise binanın iç kısmını görüyoruz. Burada elleri çantalı insanların sağa sola gittiğini görürken dışarıdan gördüğümüz bu büyük yapının içini gördüğümüzde bu görkemli yapının içinde insanların ne kadar küçük kaldığını görüyoruz.

Filmin açılışının bu şekilde yapılmasındaki amacın insanların adalet(mahkeme) karşısında eşit olduğunu bize göstermek olduğunu düşünüyorum. Aynı zamanda insanların bu düzenin sadece küçük bir parçası olduğu mesajı da verilmek isteniyor.

Ardından filme konu olan duruşmanın görüldüğü 228 numaralı odaya doğru bir kamera yolculuğu başlıyor. Zorlarsak 2+2+8=12 rakamlarından da bir şeyler çıkar. Örneğin ilk 2(Henry Fonda ve yanında ona destek veren yaşlı adamı temsil ediyor vb. Ama bu kadar da değildir bence diyorum.

İçeri girdiğimizde ise hakimi ve 12 jüri üyesini görüyoruz ve ilk söylenenler: "uzun ve karmaşık bir dava dinlediniz. Birinci dereceden cinayet. Bir adam öldürüldü. Bir adamın hayatı ise pamuk ipliğinde. Yapılması gereken gerçekle yalanı ayırmak."

"Eğer aklınızda en ufak bir şüphe varsa o zaman sanığın suçsuz olduğuna karar vermelisiniz."

Hakimin söyledikleri bir hukuk dersi niteliğinde. Jürinin görevini açık bir şekilde dile getiriyor ve şüphe/makul şüphe gibi kavramların filmde karşımıza sıkça çıkacağını anlıyoruz.

Hakim konuşmasını yaparken belli aralıklarla saatine bakan jüriyi görüyoruz. Bu onun mahkemeye pek de önem vermediğini, işimiz hemen bitse ve gitsek kafasında olduğunu bize en başta gösteriyor. Yani akşam maça gidecek olan 7 numaralı jüri üyesini görmüş oluyoruz.

Yine aynı esnada hakimin konuşmasını yaptığı anda herkes pür dikkat hakimi izlerken/dinlerken 3 numaralı jüri üyesi çocuğa dikkat kesilmiştir. Onun bu çocukla şahsi bir sorunu olduğunu filmin ilerleyen zamanlarında görmüş olacağız.

Gözlüklü adamın yani 4 numaralı jüri üyesinin ise bir robot gibi durduğunu görüyoruz. İleride soğuk kanlılığını, kaskatı duruşunu hiç bozmadığını ve gerçekten de bir robot gibi tavır takındığını göreceğiz.

İdam lafı geçtiğinde 5 numaralı juri üyesinin çocuğa baktığını görmekteyiz. O çocukta kendinden bir şeyler gördüğü için idam lafı onu derinden etkiliyor ve çocuğun içerisinde bulunduğu durumu anlamaya çalışıyor. Bu durum, ilerde "Beni atlayabilir misiniz" diyişinden anlaşılacak.

Jüriler dinlenmeye çekilebilir denildiğinde içerideki odaya girmeden önce sanık olan çocuğa bakanlar arasında yine 3 numaralı jüri üyesini görüyoruz. yine sert bir bakış atıyor. Oğluna olan kızgınlığı ve yaşadığı karmaşık duyguların yansıdığı yüzünü görebiliyoruz.

Ardından bakan 3 kişi ise(6 - 5 ve 11 numaralı jüriler) oyunu suçsuza çevirmeye meyilli kişiler arasında yer aldığını yani kafasında net bir hüküm olmayan ve belki de ilk oylama kapalı bir şekilde yapılmış olsa suçsuz yönünde oy verebilecek kişiler olduğunu göreceğiz.

Son bakan jüri üyesi ise reklamcılık yapan 12 numaralı jüri üyesi. Diğer 3 kişi baktığı için o da çocuğa bakma ihtiyacı hissediyor. Bu jüri üyesinin ise kararlarını zırt pırt değiştirdiğini ve çevresinden çabuk etkilendiğini filmin ilerleyen zamanlarında net olarak göreceğiz.

Ve ardından sanık çocuğu görüyoruz. Çocuğun tiplemesi özellikle masumane ve acınası seçilmiş gibi. Yani çocuğun yüzüne baktığımızda birden fazla duygu hissetmemiz amaçlanmış ve bu amaca da ulaşılmış gibi görünüyor.

(Evet Şahin Kendirci'ye de benziyor)

Ve sonra jüri odası gösteriliyor. filmin açılışı bu şekilde yapılmış oluyor.

Basit gibi görünen ama önemli ipuçlarının sunulduğu oldukça iyi ve zekice kurgulanmış bir açılış sahnesi ile filmin başlangıcıyla birlikte bizi içine çekmeye meyilli olduğunu görüyoruz.

FİLMDEN AKILDA KALAN REPLİKLER;

Olayı nereye çekerseniz çekin, önyargı gerçeği hep saklar.

Bir hiç olmak üzücüdür beyler. İnsanlar hep aranmak ister, dinlenmek ister, hayatta bir kez de olsa önemli olmak isterler.

Suçlu... Suçlu... Suçlu... Suçsuz...

#8: Onlar da insan. İnsanlar hata yapabilir. Yanılıyor olamazlar mı?

#12: Şey, sanmıyorum.

#8: Neden sanmazsınız?

#12: Hiç kimse bir şeyden bu kadar emin olamaz. Bu bilimsel bir gerçek değil ki.

#8: Haklısınız, değil...

#9: On bire karşı bir.

#7: Peki şimdi ne yapıyoruz?

#8: Yalnız kaldınız.

#3: Yalnız olup olmamam benim için hiç önemli değil. Buna hakkım var.

#8: Evet, buna hakkınız var.

#3: Ne bakıyorsunuz? Ben hâlâ suçlu diyorum.

Sizce insan doğuştan yalancı olabilir mi?

Suçlu olduğunu söyleyen 11 oy vardı. Elimi kaldırıp bir çocuğu ölüme göndermek benim için pek kolay bir şey değil.

Puanım ---> 97/100

Senaryo ---> 20/20

Oyunculuk ---> 19/20

Anlatım Dili ve Kurgu ---> 15/15

Sinematografi/Sanat Yönetimi ---> 14/15

Süre Kullanımı/Sürükleyicilik ---> 10/10

Duygu ve Etkileyicilik ---> 10/10

Film İsmi ---> 5/5

Müzik/Ses ---> 4/5